Witgoud in de ultrasoonreiniger
Een ultrasoonbad laat vloeistof zo snel trillen dat er microscopisch kleine belletjes ontstaan en weer imploderen. Die imploderende belletjes trekken vuil los uit hoeken waar geen borstel bij komt — en dat is precies waarom het apparaat ook schade kan aanrichten. Deze pagina geeft de scheidslijn tussen wat er wel en niet in mag.
Controleer eerst of elke steen muurvast zit; bij de kleinste beweging gaat het sieraad niet in het bad. Een gladde witgouden band, een ketting of een ring met stevig gezette diamant kan doorgaans wel. Parels, opaal, smaragd, turkoois, gevulde of behandelde stenen en alles wat gelijmd is: nooit.
Wat wel en niet in het bad kan
| Onderdeel of steen | In het bad? | Reden |
|---|---|---|
| Kale witgouden band, ketting, sluiting | Ja | Massief metaal, niets om los te trillen |
| Diamant in een stevige klauw- of kastzetting | Meestal | Hard en niet poreus; de zetting is de zwakke schakel |
| Saffier en robijn, onbehandeld | Meestal | Hard en dicht van structuur |
| Smaragd | Nee | Vrijwel altijd geolied of harsgevuld; de vulling komt eruit en barsten worden weer zichtbaar |
| Parel, koraal, barnsteen, ivoor | Nee | Poreus en organisch; de trilling beschadigt het oppervlak en tast het rijgkoord aan |
| Opaal, turkoois, maansteen | Nee | Poreus of gelaagd; kan barsten en verkleuren |
| Gelijmde onderdelen en gelijmde stenen | Nee | Warmte en trilling maken lijmnaden los |
| Behandelde of gevulde stenen van onbekende herkomst | Nee | Barstvullingen en kleuringen zijn niet bestand tegen cavitatie |
De trilling maakt losse dingen losser
De belangrijkste schade komt niet van de vloeistof maar van de beweging. Een klauw die al een fractie is opgebogen, een railzetting met speling of een steen die op een vezeltje rust, laat in een ultrasoonbad in minuten los. Mensen ontdekken dat meestal pas als ze het sieraad uit het mandje halen en er een steen in het bad is achtergebleven — of erger, in de afvoer bij het spoelen. Wie merkt dat er iets beweegt, leest eerst wat je bij een losse steen doet. Welke zettingen daar gevoelig voor zijn, staat bij zettingen in witgoud.
Een ultrasoonbad verwijdert vuil, geen krassen en geen vergeling. Ziet je ring er na het bad schoon maar warm van tint uit, dan gaat het om de doorgesleten rhodiumlaag.
Veilig gebruiken
- Gebruik water met een druppel afwasmiddel. Agressieve concentraten zijn zelden nodig en tasten zachtere stenen aan.
- Houd de temperatuur laag. Veel apparaten warmen op tijdens gebruik; hitte is de tweede oorzaak van gebarsten stenen en losgelaten lijm.
- Hang het sieraad in het mandje, niet op de bodem. Direct contact met de trilplaat geeft de meeste belasting.
- Draai kort. Twee tot drie minuten volstaat voor huidvet. Langer draaien reinigt niet beter maar belast wel.
- Spoel en droog daarna alsnog met de hand. Het bad maakt vuil los; het spoelen voert het af. Zie de handmatige werkwijze.
Bij de juwelier gaat het anders
Werkplaatsen gebruiken een krachtiger bad met een ontvettende oplossing, vaak als voorbereiding op het rhodineerproces, waarbij elk spoor van vet de hechting verpest. Ze doen dat pas nadat het zetwerk is nagelopen en poreuze stenen eventueel uit de zetting zijn gehaald. Die volgorde is het echte verschil met thuisgebruik: niet het apparaat, maar de controle vooraf.
Veelgestelde vragen
Mag een gerhodineerd sieraad in de ultrasoonreiniger?
Ja. De rhodiumlaag is metallisch en hecht op het oppervlak; trilling maakt hem niet los. Een laag die al afbladdert, was al slecht gehecht.
Kan een goedkoop apparaat kwaad?
Niet per definitie. Het risico zit in wat je erin legt, niet in de prijs. Wel geven simpele modellen minder controle over tijd en temperatuur.
Waarom raadt mijn juwelier het af terwijl hij zelf een bad heeft?
Omdat hij eerst de zetting controleert en weet welke stenen behandeld zijn. Zonder die controle is de kans op een losgeraakte steen het grootste bezwaar.
Werkt een stoomreiniger beter?
Stoom blaast vuil weg dat al los zit en is prettig na een ultrasoonbeurt. De hittestoot is wel ongeschikt voor dezelfde gevoelige stenen.
Laatst gecontroleerd: