Smaragd in witgoud
Smaragd is het duidelijkste voorbeeld van een steen die op papier hard genoeg lijkt en in de praktijk breekt. De hardheid zegt hier weinig, omdat het probleem niet aan het oppervlak zit maar binnenin. Wie een smaragd in witgoud laat zetten, moet vooraf weten wat dat betekent voor dragen, schoonmaken en later repareren.
Smaragd staat op 7,5 tot 8 op de schaal van Mohs, maar zit vrijwel altijd vol interne barstjes die tot aan het oppervlak doorlopen. Daardoor breekt hij bij een tik die een saffier niet zou deren. Vrijwel alle smaragden zijn met olie of hars behandeld; ultrasoon reinigen, stoom, oplosmiddelen en soldeerwarmte trekken die vulling eruit. Voor een ring die je elke dag draagt is smaragd geen verstandige keuze.
Waarom hij breekt
Smaragd is groene beril, en beril groeit onder omstandigheden die spanningen en insluitsels achterlaten. Handelaren noemen dat interne netwerk van barstjes en kristalletjes de jardin: de tuin. Bij vrijwel geen andere edelsteen worden zichtbare insluitsels zo algemeen geaccepteerd, simpelweg omdat een schone smaragd uitzonderlijk is. Elk barstje is echter ook een zwak vlak. Een klap tegen een deurpost verdeelt zich niet gelijkmatig door de steen, maar concentreert zich op die vlakken. Dat verklaart waarom een smaragd kan splijten terwijl er aan de buitenkant geen kras te zien is.
Oliebehandeling
Omdat die barstjes tot aan het oppervlak lopen, worden ze traditioneel gevuld met cederolie of tegenwoordig vaak met een kunsthars. De vulling heeft ongeveer dezelfde lichtbreking als de steen, waardoor de barstjes optisch verdwijnen en de kleur dieper oogt. Het is een geaccepteerde en eeuwenoude praktijk, maar geen permanente. Olie droogt uit, kruipt weg en verkleurt; bij een steen die jaren gedragen is, komen de barstjes langzaam weer tevoorschijn. Een steensnijder kan opnieuw oliën. Vraag bij aankoop welke vulling is gebruikt en of die is vermeld, want hars laat zich lastiger verwijderen dan olie.
Wat je wel en niet doet
| Situatie | Wat er gebeurt | Wat je in plaats daarvan doet |
|---|---|---|
| Ultrasoonreiniger | Trillingen drijven de vulling uit de barstjes en kunnen de steen splijten | Lauw water, zachte doek, hooguit een zachte borstel |
| Stoomreiniger | Hitte en druk verdampen de olie | Handmatig reinigen |
| Aceton, alcohol, ontvetter | Lost hars en olie op; de barstjes worden zichtbaar wit | Alleen water met een druppel mild afwasmiddel |
| Solderen aan de ring | Warmte drijft de vulling uit en kan de steen laten barsten | Steen uitnemen vóór elke warmtebewerking |
| Heet afwaswater of sauna | Temperatuurschokken werken op de barstjes | Ring afdoen |
De algemene afweging rond trillingsreiniging staat op de pagina over ultrasoon reinigen; voor smaragd is het antwoord daar onvoorwaardelijk nee.
Zetting kiezen
- Kastzetting of halve kast. Metaal rond de rand vangt stoten op; zie kastzetting.
- Smaragdslijp is geen toeval. De afgeschuinde hoeken van die rechthoekige slijpvorm zijn er juist om de kwetsbare punten weg te nemen.
- Nooit onder spanning. Een spanzetting klemt de steen tussen twee uiteinden; dat is precies de belasting die een smaragd niet verdraagt.
- Weinig zetdruk. Vraag een zetter met ervaring in beril; punten aandrukken gebeurt hier voorzichtiger dan bij korund.
- Overweeg een hanger of oorbellen. Daar komt de steen nauwelijks in aanraking met iets hards.
Als de steen toch in een ring gaat
Draag hem niet tijdens huishoudelijk werk, sport of tuinieren, en doe hem af voordat je je handen wast met agressieve zeep. Laat de zetting jaarlijks controleren, want een smaragd die begint te bewegen slaat tegen het metaal en dat is precies hoe splijting begint. Meld bij elke werkplaatsbehandeling — ook bij rhodineren — dat het om een smaragd gaat, zodat de steen vooraf wordt uitgenomen of de bewerking wordt aangepast. Voor de plaats van smaragd tussen de andere steensoorten: het overzicht van edelstenen in witgoud.
Veelgestelde vragen
Mijn smaragd is doffer geworden. Is hij beschadigd?
Vaak niet: de olie in de barstjes is uitgedroogd of weggetrokken, waardoor die barstjes weer licht weerkaatsen. Een steensnijder kan de steen opnieuw behandelen.
Is een onbehandelde smaragd sterker?
Nee, alleen zeldzamer en duurder. De barstjes zitten er nog steeds; de vulling maakt ze onzichtbaar maar verandert de sterkte niet wezenlijk.
Kan een gebarsten smaragd hersteld worden?
Een doorlopende breuk niet. Wel kan de steen soms opnieuw worden geslepen, waarbij hij kleiner wordt en de zetting moet worden aangepast.
Kan smaragd in een verlovingsring?
Het kan, maar reken op periodiek onderhoud en op de kans dat de steen ooit vervangen moet worden. Wie dat niet wil, kiest beter een korund of diamant.
Laatst gecontroleerd: