De geschiedenis van witgoud
Witgoud is geen oud materiaal. Het bestaat pas ongeveer een eeuw en is ontstaan uit een praktisch probleem: platina was populair, schaars en duur. Hieronder de hoofdlijn, met de kanttekening dat exacte jaartallen en uitvinders per bron verschillen — daarom staat er hier bij benadering.
Witgoud kwam vanaf ongeveer het begin van de twintigste eeuw op als goedkoper en lichter alternatief voor platina, dat toen de standaard was voor fijne zettingen. Toen platina in oorlogstijd als strategisch materiaal werd aangemerkt, brak witgoud definitief door. De rhodiumlaag kwam er later bij om de kleur te verbeteren.
De hoofdlijn
| Periode | Wat er gebeurde | Gevolg voor sieraden |
|---|---|---|
| Rond 1900 | Platina is het metaal voor diamantzettingen: sterk, wit en kleurvast | Witte metalen worden de norm bij verlovingsringen |
| Vanaf ongeveer de jaren tien en twintig | Legeringen van goud met nikkel of palladium komen in ontwikkeling | Een witte look tegen lagere materiaalkosten |
| Jaren dertig | Witgoud verspreidt zich in de commerciële sieraadproductie | Strakke geometrische modellen in wit metaal |
| Tweede Wereldoorlog | Platina wordt in verschillende landen als strategisch materiaal aangemerkt | Sieraadgebruik van platina beperkt; witgoud neemt de plaats in |
| Naoorlogse decennia | Galvanisch rhodineren wordt gangbare afwerking | De koelwitte glans die kopers nu verwachten |
| Vanaf de jaren negentig | Europese regels voor nikkelafgifte bij huidcontact | Meer aandacht voor palladiumhoudende recepturen |
Waarom platina eerst won en toen verloor
Platina heeft eigenschappen die voor zetwerk ideaal zijn: het is taai, kleurvast en houdt fijne klauwen decennia op hun plaats. Het nadeel is even duidelijk. Het is zwaar, schaars, vraagt hoge temperaturen en dus aparte apparatuur, en het is duur per gram. Zodra oorlogseconomieën het metaal opeisten voor industriële toepassingen, hadden juweliers een vervanger nodig die op bestaande apparatuur te bewerken was. Goud met witte legeringsmetalen voldeed daaraan.
Dat de vervanger bleef, ook toen platina weer beschikbaar kwam, heeft te maken met prijs en gewicht. Een witgouden ring is lichter en goedkoper bij hetzelfde model. De vergelijking op alle assen staat bij witgoud tegenover platina.
De laag die erbij kwam
Vroege witgoudlegeringen waren duidelijk minder wit dan platina; sommige oogden ronduit grijsgeel. Galvanisch rhodineren loste dat aan de buitenkant op en werd in de loop van de twintigste eeuw de standaardafwerking. Daarmee kreeg witgoud ook zijn kenmerkende nadeel: een sieraad dat er nieuw perfect uitziet, maar periodiek onderhoud vraagt. Zie rhodineren.
Bij oudere stukken is de kans groot dat de oorspronkelijke laag allang weg is en dat de zichtbare kleur die van de kale legering is. Dat is geen gebrek maar ouderdom, en bij vintage ringen soms juist gewenst.
Wat er van de vroege legeringen over is
De eerste generaties witgoud waren vaak nikkelrijk, omdat nikkel goedkoop is en krachtig ontkleurt. Pas veel later kwam er aandacht voor huidreacties, wat uitmondde in Europese grenzen aan de hoeveelheid nikkel die bij langdurig huidcontact mag vrijkomen. Dat verklaart waarom oude stukken vaker klachten geven dan nieuwe: ze zijn gemaakt onder andere uitgangspunten. Zie nikkel-witgoud. Wil je een stuk dateren, dan helpen keurtekens meer dan het materiaal; zie jaarletters.
Veelgestelde vragen
Wie heeft witgoud uitgevonden?
Daar is geen sluitend antwoord op. Verschillende bedrijven en laboratoria werkten in dezelfde periode aan witte goudlegeringen, en octrooien uit die tijd lopen door elkaar heen. Eén naam noemen zou de zaak te mooi maken.
Is witgoud uit de jaren twintig hetzelfde materiaal als nu?
Het gehalte kan gelijk zijn, de receptuur meestal niet. Oude stukken bevatten vaker veel nikkel en zijn zelden gemaakt met de korrelverfijners die tegenwoordig gangbaar zijn.
Waarom lijkt een oude witgouden ring geler dan een nieuwe?
Meestal doordat de rhodiumlaag na decennia volledig weg is. Daarnaast waren vroege legeringen van zichzelf minder sterk ontkleurd.
Waren verlovingsringen vroeger altijd van wit metaal?
Nee. De voorkeur voor wit metaal bij diamantzettingen is een twintigste-eeuwse ontwikkeling; daarvoor en daarna zijn ook geel en rosé volop gebruikt.
Laatst gecontroleerd: